30 stycznia 1933 r. Adolf Hitler i jego poplecznicy przejęli przy pomocy konserwatywnej prawicy rządy z postanowieniem, by ich nadużyć i nie wypuścić już z rąk. Wydanie republiki w ręce jej niszczycieli oznaczało jedynie punkt końcowy rozwoju wydarzeń, które rozpoczęły się o wiele wcześniej.

Radykalnie „narodowy” (völkisch) ruch, który sam siebie zwał „Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partią Robotniczą” (NSDAP), nie miał samodzielnego programu. Występował on jako ruch antykapitalistyczny, lecz jego „światopogląd” ogniskował w sobie wszystkie reakcyjne tendencje epoki.

Swoistymi nowymi cechami NSDAP, które uczyniły z niej wiodącą siłę zbiorowego ruchu antyparlamentarnego, były przede wszystkim agresywny styl propagandy, posługującej się wszystkimi środkami nowoczesnej agitacji, wojskowa organizacja jako partii walki oraz jej totalitarne roszczenie do sprawowania niepodzielnej władzy w państwie.

Na wszystkich płaszczyznach nawiązywała ona do linii rozwojowych myśli ludzkiej, wrogich oświeceniu i emancypacji. Jej radykalny rasowy antysemityzm bazował na teorii o powołanej do panowania „wielkiej białej rasie”. Teoria ta powstała w przeszłości dla usprawiedliwienia europejskiego kolonializmu.

Z okresu przełomu wieków pochodziły także mit o „aryjskiej krwi” jako podstawie przezwyciężającej wszystkie klasowe przeciwieństwa niemieckiej „wspólnoty narodowej” (Volksgemeinschaft), roszczenie do odgrywania wiodącej roli politycznej w świecie, żądanie „przestrzeni życiowej” na Wschodzie oraz eliminacji Żydów. Nawet „paragraf aryjski”, wykluczający Żydów z członkostwa, już wcześniej funkcjonował w licznych zrzeszeniach. Już w okresie drugiego cesarstwa oraz Republiki Weimarskiej prekursorzy rasizmu głosili tezy, które po roku 1933 stały się doktryną państwową i prawem.

Szeroko rozpowszechnione były także obawy przed nowoczesnym kapitalizmem i ruchem robotniczym, rozczarowanie z powodu przegranej I wojny światowej oraz marzenia o nowej militarnej potędze i narodowej wielkości. Te nastroje mogły być wykorzystywane przez nazistowską propagandę. Natomiast tradycyjne wychowanie w duchu hierarchicznego porządku państwa autorytarnego sprawiało, że żądanie stworzenia dyktatorskiego państwa, kierowanego przez wodza, jawiło się wielu jako powrót do normalności.

Hitler utrafił swoimi hasłami w ducha czasu i znalazł posłuch mas. Uzyskał on też wsparcie dużej części rządzących elit w państwie i gospodarce, które nigdy nie zaakceptowały Republiki Weimarskiej i były zdania, że jego panowanie w najlepszy sposób zagwarantuje im realizację własnych interesów. Hitler mógł zlikwidować demokrację, gdyż było zbyt mało ludzi gotowych do jej obrony.