10     Auschwitz

Późnym latem 1941 roku Himmler ustanowił Auschwitz centralnym obozem koncentracyjnym i centralnym obozem zagłady w Trzeciej Rzeszy. Systematycznie mordowani byli tutaj Żydzi, „Cyganie” i radzieccy jeńcy wojenni. Rozbudowano obóz macierzysty, założony w 1940 r. dla więźniów politycznych z Polski. Dodatkowo utworzono dwa inne obozy w Brzezince i Monowicach. Już same roboty budowlane kosztowały życie 8 000 więźniów. Wiosną 1942 r. w Brzezince rozpoczęły się selekcje do komór gazowych. Jednocześnie przygotowywano budowę nowych i większych urządzeń do zabijania. Były one gotowe w pierwszej połowie 1943 r. Masowy mord został uprzemysłowiony.

Wraz z wybudowaniem wielkich, wyposażonych zgodnie z najnowszym stanem techniki urządzeń, komór gazowych i krematoriów o nieznanych do tej pory wymiarach i elektrycznych dźwigów do transportu zwłok oraz zastosowaniem cyklonu B Auschwitz stał się ogromną fabryką śmierci.

W roku 1944 do obozu doprowadzono bocznicę kolejową, jak czyni się to w przypadku zakładów przemysłowych. Pociągi towarowe dowoziły tysiące ludzi i przewoziły ich mienie (sortowane przez grupę roboczą liczącą 700 więźniów) do Niemiec. Pieniądze w gotówce przekazywano do Banku Państwowego, ubranie i buty otrzymywała Pomoc Zimowa. Wykorzystywano nawet włosy, złote zęby i popiół z kości.

Osoby starsze i upośledzone, osoby w okularach oraz matki z dziećmi kierowano natychmiast po przybyciu do komór gazowych. W obozie umieszczano zdrowych i silnych młodych mężczyzn i kobiety, których lekarz SS zakwalifikował do pracy przymusowej. W sierpniu 1944 r. w trzech obozach głównych i w 40 podobozach więziono 185 000 osób. Niemożliwa okazała się realizacja planów budowy dodatkowych urządzeń do zabijania i powiększenie obozu w Brzezince o ponad dwa razy.

Selekcja na rampie nie była zależna jedynie od fizycznego stanu deportowanych, lecz także od przepustowości obozu i zapotrzebowania na siłę roboczą w momencie przybycia transportu. W miesiącach letnich, gdy było dużo prac wykonywanych na zewnątrz, większy był odsetek tych, którym pozwolono żyć, w miesiącach zimowych odsetek ten był najniższy. Zdecydowana większość przybyłych była jednak natychmiast zabijana. Z 400 000 osób, zarejestrowanych w obozowej kartotece jako więźniowie, końca wojny doczekało jedynie 60 000. Ogólną liczbę ofiar ocenia się tylko w tym miejscu na 1,5 miliona osób. Obozem Auschwitz reżim nazistowski wystawił sobie adekwatny pomnik.

1     Przybycie

l „Transport ze Szczecina do Auschwitz trwał trzy dni i trzy noce. Byliśmy transportowani w wagonach bydlęcych, około 45 osób, mężczyźni, kobiety i dzieci w zamkniętym wagonie. W czasie tych wszystkich trzech dni i trzech nocy nie dostaliśmy nic do jedzenia i nic do picia.”

Kai Feinberg, deportowany z Norwegii

l „Gdy wreszcie otworzono nasz wagon, SS i więźniowie w pasiakach brutalnie wypędzili nas na zewnątrz uderzeniami kijów i popędzili na krawędź rampy.

Mężczyźni zostali oddzieleni od kobiet i dzieci, doszło przy tym do rozdzierających serce scen.”

Marc Klein, deportowany z Francji

2     Na rampie

l „W dniu 8 marca 1943 r., podczas ostatniej masowej akcji przeciw Żydom, zostałem wraz z moją żoną i moim trzyletnim synkiem aresztowany przez SS i po kilkudniowym pobycie w obozie zbiorczym Große Hamburger Straße wraz z moją rodziną deportowany do obozu koncentracyjnego Auschwitz. Po przybyciu zostałem na rampie rozdzielony z moją żoną i moim dzieckiem i od tego dnia nigdy już ich nie ujrzałem.”

Norbert Wollheim, deportowany z Berlina

3     Ustawianie się do „selekcji”

4     Plan obozu Auschwitz-Birkenau

Plan obozu Auschwitz-Birkenau

Brzezinka, pierwotnie planowana jako obóz dla jeńców wojennych, składała się z kompleksu budowlanego I (20 000 więźniów) i II (60 000 więźniów), położonych po lewej i prawej stronie rampy kolejowej, czterech wielkich krematoriów z podziemnymi komorami gazowymi i „pomieszczeń na przedmioty wartościowe”, gdzie sortowano ubrania i bagaż zamordowanych i przygotowywano je do transportu do „Rzeszy”.

Niezrealizowany kompleks budowlany nr III po prawej stronie i kompleks nr IV po lewej stronie, które nie zostały naniesione na planie, miały mieścić po dalszych 60 000 więźniów i zwiększyć tym samym pojemność do 200 000. Przebieg wojny sprawił, że planów tych nie zrealizowano.

5     „Teren ochronny” obozu Auschwitz

Stale pilnowany przez SS i policję teren ochronny obejmował 40 kilometrów kwadratowych. Wstęp na ten teren był dla ludności polskiej zabroniony.

Wysiedlono 1 600 mieszkających tam osób, ich wsie zrównano z ziemią. Na terenie tym zainstalowano obóz macierzysty (Auschwitz I) i Birkenau (Auschwitz II).

Do tego dochodziły rozległe tereny rolnicze i różne zakłady gospodarcze, budynki administracji i koszary dla załóg wartowniczych. Monowice i 40 mniejszych podobozów (Auschwitz III) znajdowało się poza tą strefą.

6     „Selekcja”

7

l „Niespełna piętnaście minut później komin zaczął wypluwać gęste, czarne, słodkawo pachnące kłęby dymu, które ciężko opadały na obóz. Na wysokość dwóch metrów wystrzelił jasny język ognia. Odór palonego tłuszczu i włosów wkrótce stał się nie do zniesienia.

A obok jechały wciąż ciężarówki, ciągle tą samą drogą. Tej nocy naliczyliśmy sześćdziesiąt przewozów. (...) Wkrótce po zniknięciu ostatniego auta pojawiły się pierwsze powracające ciężarówki, załadowane bagażami i ubraniami zmarłych, które wiozły do składu.”

Dr med. Ella Lingens-Reiner, więźniarka w Auschwitz

8     Dwie drogi

Po selekcji drogi deportowanych rozdzielały się. Ogromna większość szła do krematorium. Osoby stare i niepełnosprawne były tam dowożone ciężarówkami.

Do obozu trafiały jedynie młode i zdrowe osoby, które wyselekcjonowano z przeznaczeniem do niewolniczej pracy. Po kilku miesiącach, gdy osoby te były już chore i niezdolne do pracy, podążały śladem swoich bliskich.

9     Technika masowej eksterminacji

Większość akt obozowych została spalona przez SS jeszcze przed końcem wojny. Wśród przypadkowo zachowanych dokumentów znajdują się m.in. akta dotyczące budowy nowych krematoriów II i III w zimie na przełomie roku 1942 i 1943. Do lata 1943 r. zbudowano cztery wielkie krematoria. Osiągnięta dzięki nim przepustowość została powiększona w lecie 1944 r., gdy do obozu przybywały wielkie transporty z Węgier - zwłoki palono wówczas na wolnym powietrzu.

Rysunek budowlany krematorium nr II z 15 stycznia 1942 r.

Getta

Masowe egzekucje

Konferencja w Wannsee

Deportacje

     Historia domu 
(ogród zimowy)