katpol11

Dom Konferencji w Wannsee
Wystawa stała

11 Życie w obozie koncentracyjnym

W okupowanej przez Hitlera Europie istniała niezliczona liczba obozów wszelkiego rodzaju, różnej kategorii i wielkości. Obozy pracy, przejściowe, jeńców wojennych i obozy koncentracyjne wraz z niezliczonymi podobozami, w których trzymano więźniów politycznych z wszystkich europejskich krajów. Nazwy Dachau, Sachsenhausen, Buchenwald, Flossenbürg i Mauthausen, Ravensbrück, Natzweiler, Neuengamme, Stutthof i Groß-Rosen stały się synonimami strachu. Istniały także obozy zagłady, gdzie przy życiu pozostawał jedynie niemiecki personel wartowniczy i żydowskie komando robocze. Funkcjonowały także obozy, które łączyły funkcje obozów koncentracyjnych i obozów zagłady: Majdanek koło Lublina i przede wszystkim Auschwitz-Birkenau.

Selekcja decydowała nie tylko o życiu i śmierci, lecz także o momencie śmierci. Część więźniów była mordowana natychmiast, innych wykorzystywano przedtem jako siłę roboczą aż do ich całkowitego fizycznego wyczerpania. W języku SS nazywano to „wyniszczeniem przez pracę”. Rzesza Niemiecka wynajmowała swoich niewolników licznym przedsiębiorstwom wielkiego przemysłu za trzy do czterech marek dziennie. Wpływy z tego źródła wynosiły pod koniec 1944 r. ponad 50 milionów marek niemieckich miesięcznie.

Obozową codzienność cechowały całkowicie niedostateczne wyżywienie i ubranie, najprymitywniejsze zakwaterowanie w barakach, katastrofalne warunki higieniczne, trwające wiele godzin i odbywające się niezależnie od warunków pogodowych apele i nieludzkie traktowanie przez nadzorców. Barbarzyńskie kary dyscyplinarne - pozbawianie wyżywienia, cela do przebywania „na stójkę”, chłosta lub szubienica - tworzyły atmosferę stałego terroru. W hierarchii więźniarskiej Żydzi plasowali się na samym dole.

Po trzech lub maksymalnie sześciu miesiącach więzień ostatecznie tracił siły. Jeżeli nie skonał lub z rozpaczy nie popełnił samobójstwa, był w trakcie siejących strach „dodatkowych selekcji” oddzielany od innych jako niezdolny do pracy i zabijany zastrzykiem fenolu względnie zagazowywany. Szansę na przeżycie mieli jedynie ci, którym udało się zdobyć funkcję w administracji obozowej, lazarecie lub w kuchni. W obozach koncentracyjnych straciło życie ponad milion osób różnych narodowości.

Zadaniem lekarzy SS nie była jedynie selekcja całych transportów do gazu lub nadzór nad karą chłosty i egzekucjami. Dla celów wojskowych, w ramach badań „nad higieną rasy”, oraz na zlecenie przemysłu farmaceutycznego realizowali oni także serie medycznych doświadczeń na żywych ludziach. Również w ten sposób wiele osób straciło życie.

1 Obcy świat

Załoga wartownicza SS

Osoba przybywająca do obozu dostawała się do obcego świata, którym rządziło odrębne prawo. Zabierano jej cywilne ubranie oraz wszystkie rzeczy osobiste, strzyżono głowę i ubierano ją w ubranie więźniarskie. Na ramię nanoszono w formie tatuażu numer, który od tego momentu zastępował jej nazwisko. Dotychczasowe życie było wymazywane. Osoba ta nie miała już żadnych praw i była poddana żelaznym zasadom regulaminu obozowego oraz terrorowi nadzorców. Stawała się bezbronną ofiarą głodu i chłodu. Rozpoczynała się bezlitosna walka o przetrwanie, którą przetrzymywali tylko nieliczni.

2 Praca przymusowa

l „Komando złożone z 100 mężczyzn traciło dziennie około dziesięciu więźniów. Marli oni wskutek niedożywienia, w wyniku wypadków przy pracy itp. Wyżywienie było złe, a ubranie niedostateczne. (...) Nie było możliwości umycia się lub korzystania z mydła, co pozwoliłoby utrzymać czystą odzież. Bielizna, którą wydawałem, pochodziła od osób zagazowanych w Birkenau.”

Noack Treister, więzień Auschwitz

l „Jak długo można było liczyć na to, że moment śmierci odwlecze się? Dla więźnia pracującego w komandzie roboczym w Birkenau zwłoka ta wynosiła od dwóch do trzech miesięcy. (...)

Uderzenie pięścią przez esesmana lub cios pałki nadzorcy tak osłabiały więźnia, że przy następnej „selekcji” był on niechybnie wychwytywany.”

Robert Levy, więzień Auschwitz

3 Himmler w Auschwitz

17 lipca 1942 r. Reichsführer SS Heinrich Himmler po raz drugi odwiedził Auschwitz. W Monowicach zwiedził plac budowy zakładów Buna, należących do IG-Farben, i wysłuchał relacji nadinżyniera Fausta o postępie robót. Wraz z komendantem obozu, Rudolfem Hössem, był on wcześniej obecny przy selekcji, zagazowaniu i spaleniu transportu deportowanych. Celem było poznanie metod działania. Tej części wizyty fotograf nie uwiecznił na zdjęciach.

Himmler w Monowicach, 17 lipca 1942 r.

4 IG-Farben

n „Jako załącznik przesyłam Panu sprawozdania z naszych narad budowlanych (...) Przy okazji kolacji, wydanej dla nas przez kierownictwo obozu koncentracyjnego, ustaliliśmy wszystkie dalsze przedsięwzięcia, które dotyczą włączenia tego naprawdę wspaniałego zakładu w obozie koncentracyjnym do przedsiębiorstwa Buna.”

Dr Otto Ambros, członek zarządu IG-Farben, do dyrekcji koncernu, 12 kwietnia 1941 r.

Zakłady Buna, Monowice

n „Jak sobie przypominam, więźniowie obozów koncentracyjnych byli zatrudniani w niemal wszystkich niemieckich firmach przemysłowych, gdzie tylko masowe użycie więźniów obozów koncentracyjnych wchodziło w rachubę. (...) W momencie szczytowym w całym niemieckim przemyśle zatrudniano około 500 000 więźniów obozów koncentracyjnych.”

SS-Obersturmbannführer Karl Sommer, Główny Urząd Gospodarczo-Administracyjny SS

5 Krupp, Siemens-Schuckert, Rheinmetall Borsig i in.

n „Cały naród włączył się w realizację głównych celów, do których zmierzał Hitler. My, ludzie z Kruppa, nigdy zbytnio nie troszczyliśmy się o życie. Chcieliśmy jedynie mieć system, który dobrze funkcjonował i dawał nam możliwość niezakłóconej pracy. Polityka nie jest naszą sprawą. (...)

Gdy spytano mnie o antyżydowską politykę nazistów i o to, co o niej wiem, powiedziałem, że nie wiedziałem nic o niszczeniu Żydów, a ponadto rzekłem:

Jeżeli kupuje się dobrego konia, to trzeba pogodzić się też z paroma wadami.”

Alfred Krupp von Bohlen und Halbach, 1945 rok

6 Zakwaterowanie

Latryna

u „Dla 32 baraków mieszkalnych w obozie męskim Birkenau przeznaczono jedynie trzy baraki z latrynami. Ponieważ przeciętnie 30% wszystkich więźniów cierpiało z powodu głodu na biegunkę, ta mała liczba ubikacji była całkowicie niedostateczna. Nadzorcy troszczyli się o to, aby z ubikacji korzystano jedynie przez określony, krótki czas. (...) Nie było papieru toaletowego.”

Wyciąg z aktu oskarżenia na pierwszym procesie oświęcimskim

u „Dachy baraków nie były szczelne. Przy złej pogodzie woda przeciekała w wielu miejscach. Na trzypiętrowych drewnianych pryczach leżała tylko brudna i zakurzona lub też wilgotna słoma. Niekiedy brakowało i słomy. Wówczas więźniowie spali na gołych deskach.”

Wyciąg z wyroku sądu przysięgłych we Frankfurcie na pierwszym procesie oświęcimskim

7 Apel

l „Rano o trzeciej trzydzieści budził nas krzyk nadzorczyń. Uderzeniami kijów wyganiano nas z prycz i pędzono na apel. Nic w świecie nie mogło nas zwolnić od tego apelu. Nawet osoby umierające trzeba było tam zawlec. Stałyśmy w szeregach po pięć aż wzeszło słońce.”

Marie Claude Vaillant-Couturier, więźniarka Auschwitz

n „Przeprowadzany dwa razy dziennie celem przeliczenia stanu apel oznaczał dla więźniów wielogodzinne stanie w słocie, zimnie i błocie. Jeżeli w dzień padało, wówczas więźniowie musieli leżeć w nocy na pryczach w mokrych ubraniach. Nic dziwnego, że codziennie umierało kilkuset z nich.”

SS-Unterscharführer Pery Broad, dział polityczny obozu w Auschwitz

Auschwitz

Następne rozdziały