Dom Konferencji w Wannsee
 Wystawa stała


.

 

5     Masowe egzekucje

Na rozkaz Hitlera niemiecki Wehrmacht napadł 22 czerwca 1941 r. na Związek Radziecki. Był to początek nie mającej precedensu wojny o charakterze zaborczym i niszczycielskim, która miała przynieść śmierć ponad 27 milionów obywateli radzieckich. Było to jednocześnie preludium do ludobójstwa na Żydach europejskich. Program wyniszczenia realizowany był w Związku Radzieckim od razu i na miejscu.

W każdym zdobytym przez niemieckie wojska mieście Policja Bezpieczeństwa i SD organizowały krwawe pogromy. Administracja wojskowa wydała rozkaz o rejestracji i znakowaniu. Masowe egzekucje zaczynały się przeważnie już kilka dni względnie tygodni po wkroczeniu Niemców. Wezwani poprzez plakaty do „przesiedlenia” Żydzi byli gromadzeni w jednym miejscu a następnie pędzeni lub przewożeni ciężarówkami za miasto. To samo spotykało komunistów, partyzantów, „Cyganów” i osoby chore psychicznie.

Przy jarach lub okopach przeciwczołgowych, które wykopano dla obrony przed niemiecką inwazją, czekały oddziały egzekucyjne. W wiadrach gromadzono zegarki, obrączki i gotówkę. Niekiedy ofiary musiały same kopać sobie grób. Zmuszano je, aby zdejmowały ubrania, podchodziły do krawędzi rowu lub wchodziły do jego środka, następnie kładły się na warstwie ciał wcześniej rozstrzelanych, by w ten sposób zginąć od kuli. Cztery „grupy operacyjne” szefa Policji Bezpieczeństwa i SD, które wszędzie podążały za walczącymi wojskami, przeczesywały zdobyte obszary Związku Radzieckiego od Morza Bałtyckiego po Morze Czarne. Grupa Operacyjna A działała w krajach bałtyckich i w dystrykcie leningradzkim, grupa B na Białorusi i obszarach przed Moskwą, grupa C na Ukrainie, a grupa D na Ukrainie południowej, na Krymie i Kaukazie. 18 oddziałów operacyjnych i specjalnych było wzmacnianych przez pomocnicze formacje lokalne. Pojedynczy żołnierze lub też całe oddziały Wehrmachtu oraz policja porządkowa współuczestniczyły w masakrach.

Po utworzeniu Komisariatu Rzeszy Ostland oraz Komisariatu Rzeszy Ukraina lokalni szefowie SS i policji kontynuowali krwawą pracę grup operacyjnych. Od listopada 1941 r. używano także samochodów, w których uśmiercano spalinami.

Tam, gdzie Wehrmacht potrzebował siły roboczej, zdolnych do pracy oszczędzano przez jakiś czas. W Wilnie, Kownie, Rydze, Mińsku i innych miastach radzieckich getta istniały jeszcze do lata 1943 roku. Potem również ich mieszkańców zastrzelono lub deportowano do obozu zagłady w Sobiborze.

 

 .



.  

1     22 czerwca 1941 r.


n „Kończymy wreszcie z polityką kolonialną i handlową czasu przedwojennego i przechodzimy do polityki agrarnej na miarę przyszłości. Gdy mówimy dzisiaj w Europie o nowej ziemi, to możemy myśleć w pierwszym rzędzie jedynie o Rosji i podległych jej krajach peryferyjnych.”

Adolf Hitler, „Mein Kampf”, Monachium 1925

 


n „Wojna przeciw Rosji jest istotnym odcinkiem walki o byt narodu niemieckiego. Jest to stara walka żywiołu germańskiego przeciwko słowiańszczyźnie, obrona europejskiej kultury przeciw moskiewsko-azjatyckim nawałnicom, odpieranie żydowskiego bolszewizmu.”

Załącznik do rozkazu nr 2 dla Wehrmachtu o koncentracji wojsk z 2 maja 1941 r.

 

 .



.  

2     Pogrom w Kownie


n „Dążeniom do samooczyszczenia kręgów antykomunistycznych i antyżydowskich na terenach, które mają być zajęte, nie trzeba stawiać żadnych przeszkód.

Przeciwnie - trzeba je (nie pozostawiając śladów) wywoływać, a w razie potrzeby intensyfikować i kierować na właściwe tory, jednak tak, aby te lokalne „koła samoobrony” nie mogły się potem powoływać na zarządzenie lub uzyskane polityczne przyrzeczenia.”

Dalekopis Reinharda Heydricha do grup operacyjnych z 29 czerwca 1941 r.

u „Gdy przybyłem na plac, leżało tam szacunkowo 15-20 trupów. Później uprzątnęli je Litwini, a miejsce zostało oczyszczone z kałuż krwi gumowym wężem. (...)

Następnie na plac ponownie spędzono lub zepchnięto kolejną grupę delikwentów, którzy bez większych ceregieli zostali zabici przez uzbrojonych w stalowe pręty cywili.”

Relacja hauptfeldwebla z kompanii piekarniczej nr 562 szesnastej armii

 


Kowno, czerwiec 1941 r.

 

 .



.  

3

u „Młody człowiek (...) z podwiniętymi rękawami był uzbrojony w żelazny łom. Wyciągnął on mężczyznę z grupy, zabił go łomem jednym czy kilkoma uderzeniami w tył głowy. W ten sposób w przeciągu trzech kwadransów zabił 45-50 osób.”

Relacja fotografa o pogromie w Kownie, 23-28 czerwca 1941 r.

 

 .



.  

4     Pogrom we Lwowie


n „FT 4125 (zakodowane). Tajne

Dostarczenie materiału poglądowego.

Wodzowi przedkładać należy z tego miejsca na bieżąco sprawozdania o pracy grup operacyjnych na Wschodzie.

W tym celu konieczny jest specjalny interesujący materiał poglądowy, jak zdjęcia, plakaty, ulotki i inne dokumenty. O ile taki materiał powstanie lub może być pozyskany, proszę o jak najszybsze przesłanie.”

Dalekopis szefa Gestapo, Heinricha Müllera, do grup operacyjnych z 1 sierpnia



n „(...) już w pierwszych godzinach po wkroczeniu, aczkolwiek przy znacznych trudnościach, lokalne siły antysemickie zostały skłonione do pogromu na Żydach. (...)

Konieczne było pokazanie na zewnątrz, że to lokalna ludność podjęła pierwsze kroki sama z siebie w naturalnej reakcji przeciw trwającemu dziesięciolecia prześladowaniu przez Żydów i przeciw terrorowi komunistów w minionym czasie.”

Sprawozdanie F. W. Stahleckera, szefa Grupy Operacyjnej A

 

 .



.  

5     Egzekucje zakładników


Szawle, Litwa 1941 rok


n „Chciałbym jeszcze zauważyć, że z powodu towarzyszącego takim egzekucjom znacznego psychicznego obciążenia wielu mężczyzn nie było w stanie dalej przeprowadzać rozstrzeliwań i dlatego musieli zostać wymienieni.

Inne osoby były jednak w ciągłym niedosycie i często zgłaszały się dobrowolnie do tych egzekucji.”

Wypowiedź Gustava Fixa, byłego członka oddziału specjalnego nr 6

 


n „Niekiedy koledzy wzbraniali się przed udziałem w rozstrzeliwaniach. W tej grupie kilka razy byłem i ja. Tak jak mnie nic za to nie spotkało ze strony dowództwa, tak i nie spotkało nic innych osób odmawiających wykonania rozkazu. Po prostu przydzielano nas gdzie indziej. Nie grożono więc jakimś postępowaniem karnym, a tym bardziej rozstrzelaniem.”

Były wachmistrz batalionu policyjnego nr 322

 

 .




astępne rozdziały