9     Obozy przejściowe

Po rejestracji i oznakowaniu Żydów wszędzie następowała ich koncentracja, która poprzedzała ich deportację. W Europie Zachodniej, gdzie nie utworzono, tak jak w Polsce czy w Związku Radzieckim, strzeżonych gett, ofiary internowano przed wywiezieniem na pewien czas w obozach zbiorczych. W większości były to obozy, które zbudowano jeszcze przed wybuchem wojny dla uchodźców z Niemiec. W Holandii, Francji, na Węgrzech i w Rumunii istniały one jeszcze przed wkroczeniem Niemców. W Belgii, we Włoszech i w Jugosławii utworzono je później.

Najwięcej takich obozów istniało we Francji. Ich pierwszymi mieszkańcami byli uchodźcy z Hiszpanii - cywile, żołnierze i liczni członkowie Brygad Międzynarodowych - którzy szukali azylu po zwycięstwie generała Franco. Pod koniec 1939 r. internowano w obozach jako „wrogich obcokrajowców” tysiące niemieckich i austriackich antyfaszystów oraz wszystkich żydowskich uchodźców z Niemiec. Po klęsce Francji rząd francuski wykorzystywał te obozy jako punkty zbiorcze dla przybyłych z zagranicy Żydów, których wywożono stąd później do obozów zagłady w Polsce. Obozy te stały się poczekalniami śmierci.

Początkowo podlegały one ministerstwu obrony, a po kapitulacji podporządkowano je ministerstwu spraw wewnętrznych. Nadzór nad obozami przejęła w miejsce wojska policja francuska. Niemal wszędzie panowały opłakane warunki. Powszechne było złe wyżywienie, brak wody pitnej, prymitywne zakwaterowanie i złe warunki higieniczne. W niektórych obozach wybuchały epidemie. Tylko w Gurs zmarło 1 200 osób. W niektórych obozach warunki życia internowanych były lepsze, lecz i tak wszystkich oczekiwał taki sam los.

Z tragedią europejskiego Żydostwa nierozerwalnie związane są nazwy miejscowości takich jak Westerbork i Hertogenbosch w Holandii, Malines w Belgii i Fossoli we Włoszech, Les Milles i Le Vernet, Rivesaltes i St. Cyprien, Compiegne, Pithiviers i Beaune - la - Rolande, Gurs i Drancy we Francji.

1     Łapanka w Paryżu

W maju 1941 r. aresztowano w Paryżu pierwszych 3 700 Żydów. Wywieziono ich do obozów w Pithiviers i Beaune - la - Rolande. Do końca roku internowanych zostało w sumie 9 000 osób.

Do obozów dla internowanych w południowej części Francji (czyli w tzw. „strefie nieokupowanej”) trafiły także dziesiątki tysięcy osób, które uciekły tam przed lub zaraz po wkroczeniu Niemców.

2     Gurs i Le Vernet

W Gurs, na północnym krańcu Pirenejów, 80 km od granicy hiszpańskiej, rząd francuski polecił zbudować w kwietniu 1939 r. największy z licznych obozów dla internowanych. Pierwszymi mieszkańcami byli uchodźcy z Hiszpanii. Z początkiem roku 1940 zaczęto umieszczać w tym obozie emigrantów niemieckich.

Pod koniec tego roku dołączyli do nich Żydzi deportowani z Niemiec. Liczba internowanych wynosiła 30 000 osób, w tym 10 000 kobiet. Zimą 1941/42 r. 800 więźniów zmarło tu w wyniku różnych epidemii. Od sierpnia 1942 r. do jesieni 1943 r. przez Drancy i Auschwitz deportowano z Gurs 6 000 osób do Sobiboru.

3     Pithiviers i Beaune - la - Rolande

l „Warunki higieniczne bez przesady można nazwać niegodnymi człowieka: z rzadka i sporadycznie pojawiające się możliwości umycia się (...), równie niewiele ustępów, przed którymi ustawiały się od rana aż do następującego wieczorem zamknięcia pomieszczeń długie kolejki niecierpliwych, trapionych czerwonką mężczyzn.”

Alfred Kantorowicz,
internowany w obozie Les Milles

n „Do końca lipca z okupowanego terytorium Francji ewakuowano w sumie 13 000 Żydów. Do końca sierpnia teren francuski opuści 26 000 Żydów. Plan transportów na wrzesień przewiduje jak dotąd również 13 pociągów.”

Informacja biura Gestapo w Paryżu dla Szefa Sztabu Generalnego przy Głównodowodzącym Armią we Francji z 30 lipca 1942 r.

4     Drancy i Les Milles

W sierpniu 1941 r. w Drancy pod Paryżem przeznaczono zbudowany w stanie surowym kompleks wielkich bloków mieszkalnych na obóz zbiorczy dla Żydów. W pierwszych dwóch latach obozem administrowała prefektura policji w Paryżu, w sierpniu 1943 r. został on przejęty przez Gestapo. Obóz był śluzą, przez którą przeszła większość deportowanych z Francji Żydów.

22 czerwca 1942 r. Drancy opuścił pierwszy z ogółem 61 pociągów deportacyjnych. Ostatni wyjechał 31 lipca 1944 r. Wywieziono stąd do Auschwitz i Sobiboru ponad 62 000 osób.

5     Przed deportacją

6     Obóz getto w Terezinie

Terezin koło Pragi służył jako przeznaczone dla niemieckich Żydów getto dla starców. Nakłoniono ich do zawarcia „umów o zakupie domu” w „Państwowym Domu Starców”. Terezin był także obozem przejściowym dla Żydów z „Protektoratu Czech i Moraw”. W jednym miejscu, które przedtem liczyło 7 000 mieszkańców, stłoczono we wrześniu 1942 r. ponad 58 000 osób, w tym 30 000 osób starych i chorych, około 4 000 inwalidów i ponad 1 000 niewidomych.

Tylko 60% mieszkańców miało własne miejsce do spania, 5 500 koczowało na strychach. Na jednego lekarza przypadało 1 500 pacjentów. Ogółem do Terezina wywieziono 141 000 osób, w tym 70 000 starców i 15 000 dzieci. 33 550 osób zmarło na miejscu. 88 200 osób deportowano od stycznia 1942 r. do października 1944 r. do obozów zagłady, wśród nich przeżyło jedynie 3 500. 23 000 osób doczekało wyzwolenia.

Getta

Masowe egzekucje

Konferencja w Wannsee

Deportacje

     Historia domu 
(ogród zimowy)