Obozy śmierci

Na ziemi polskiej powstały obozy zagłady, w których mordowano żydowską ludność Polski, ale również wiele osób deportowanych z Europy Zachodniej. Chełmno, gdzie już pod koniec 1941 r. rozpoczęto masowe mordy przy użyciu trzech samochodów przystosowanych do duszenia spalinami, stało się cmentarzyskiem dla Żydów z „Kraju Warty”. W okresie od marca do lipca 1942 r. zbudowano następne obozy zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince. Przeznaczono je dla Aktion-Reinhard - jak określano po śmierci Heydricha wyniszczenie Żydów z Generalnego Gubernatorstwa. Misję przeprowadzenia tej akcji otrzymał od Himmlera Odilo Globocnik, dowódca SS i policji w dystrykcie lubelskim. Miał on do dyspozycji oddział liczący 450 ludzi, w tym 92 ekspertów, którzy uczestniczyli w pierwszej „akcji eutanazja”, masowym mordzie w Niemczech na ponad 70 000 osobach chorych i upośledzonych.

Wybrano obszar w pobliżu wschodniej granicy Generalnego Gubernatorstwa, by w ten sposób podtrzymać kłamstwo o „przesiedleniu na Wschód”. Obozy tworzono w odpowiedniej odległości od najbliższych miejscowości, ale bezpośrednio przy centralnej magistrali kolejowej. Wszystkie posiadały stacjonarne komory gazowe, nie miały jednak krematoriów.

W każdym z obozów istniało niewielkie niemieckie „komando specjalne”, liczące od 20 do 30 osób, było tam ponadto 90-120 ukraińskich, łotewskich lub litewskich strażników oraz komando robocze, złożone z kilkuset Żydów. Musieli oni opróżniać komory gazowe, grzebać zmarłych oraz zbierać bagaże i ubrania. Ponieważ byli świadkami, mordowano ich po kilku tygodniach i zastępowano nowo przybyłymi.

Przy opróżnianiu gett stosowano niesłychanie brutalne metody. Ludzi starych i chorych rozstrzeliwano na miejscu. Akcje przeprowadzano z zaskoczenia i trwały one z reguły dwa do trzech dni, a w wielkich gettach także kilka tygodni. Transporty z dystryktu krakowskiego i lwowskiego kierowano do Bełżca, z lubelskiego do Sobiboru, a z warszawskiego i radomskiego do Treblinki. Pociągi jechały często całymi dniami. Wielu umierało już w drodze w przepełnionych wagonach. Pozostałych czekała śmierć bezpośrednio po przybyciu.

Po zakończeniu Aktion-Reinhard Globocnik przedłożył Reichsführerowi SS, Heinrichowi Himmlerowi, końcowy bilans, w którym zdał sprawozdanie z wpływów uzyskanych w trakcie realizacji programu mordu.

7     Specjaliści od transportu

8     Chełmno

Chełmno (Kulmhof) był pierwszą miejscowością, gdzie zainstalowano urządzenie do masowego, mechanicznego uśmiercania ludzi. Używano zamkniętych, specjalnych pojazdów ciężarowych, do których doprowadzano z silnika spaliny.

Urządzenie do zabijania używane było od grudnia 1941 r. do kwietnia 1943 r. oraz ponownie od czerwca 1944 r. Zagazowano tutaj 152 000 Żydów i 5 000 „Cyganów”. Ofiary pochodziły z getta w Łodzi i z „Kraju Warty”, lecz także z Niemiec, Austrii i Czechosłowacji.

Oddział wartowniczy z Chełmnie

W obozie w Pabianicach żydowscy więźniowie musieli sortować mienie po zamordowanych. Dla zatuszowania miejsca pochodzenia odzieży, którą wysyłano do niemieckiej Pomocy Zimowej, usuwano z niej żydowskie gwiazdy Dawida.

9     Bełżec

W Bełżcu, przy linii kolejowej Lublin-Lwów, powstał pierwszy z trzech obozów zagłady, w których mordowano Żydów z Generalnego Gubernatorstwa oraz osoby deportowane z innych krajów. W okresie od marca do grudnia 1942 r. uduszono tu spalinami ponad 600 000 osób.

Zwłoki grzebano w masowych grobach. W pierwszym półroczu 1943 r. ekshumowano je i spalono na rusztowaniu z szyn wagonowych. Następnie obóz rozebrano i zatarto wszelkie ślady. Żydowskie komando robocze przewieziono do Sobiboru i tam zgładzono.

Oddział wartowniczy z Bełżca

10     Sobibór

Położony na wschód od Lublina obóz zagłady w Sobiborze otwarty został w kwietniu 1942 r. i rozbudowany w lipcu tego roku. Pierwsze transporty przybywały z Lublina, Warszawy i okolic, a następne z wielu krajów europejskich. Ofiary duszono tlenkiem węgla. Ich liczbę szacuje się na 250 000 osób.

Jesienią 1942 r. SS rozpoczęła otwieranie masowych grobów i spalanie zwłok. 14 października 1943 r. żydowska organizacja ruchu oporu dokonała w obozie rewolty. Uciekło kilkuset więźniów. Większość została zastrzelona. Przeżyło pięćdziesięciu. Obóz zrównano z ziemią.

11     Treblinka

Treblinka była trzecim i ostatnim obozem zagłady, który został założony dla potrzeb Aktion-Reinhard, czyli w celu wyniszczenia Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Odpowiadał on bardzo dokładnie obozowi w Sobiborze. Zbudowano go w czerwcu 1942 r., a już we wrześniu tego roku nastąpiła jego rozbudowa. Ogólna liczba ofiar wynosi 900 000 osób. W okresie od 23 lipca do 21 września 1942 zabito tutaj 366 000 Żydów z Warszawy i okolic. 2 sierpnia 1943 doszło do powstania i ucieczki więźniów z żydowskiego komanda roboczego. Uratować zdołało się jedynie 70 z 700 osób uczestniczących w ucieczce.

12     Specjaliści od zabijania

13     Sprawozdanie końcowe „Akcji Reinhard”

Getta

Masowe egzekucje

Konferencja w Wannsee

Deportacje

     Historia domu 
(ogród zimowy)